گفت و گو با رییس گروه انفورماتیک و فناوری اطلاعات نیروگاه شهید رجایی

صنعت برق یکی از پیچیده ترین صنایع جهان است. در این میان، نیروگاه ها به عنوان قلب تولید برق، خود دارای پیچیده ترین سیستم ها است؛ سیستم هایی که هر یک شامل مجموعه ای از ابزار و ماشین های مختلفی است که در سایه ی فرامین نرم افزاری قادر به فعالیت تولید برق است. در فرایند پیچیده ی تولید انرژی الکتریکی، با وجود گستره ی عظیمی از سیستم ها و ابزارهای مکانیکی، الکتریکی و ابزار دقیقی، دریایی از اطلاعات در لحظه جابه جا می شود تا در تعریفی نوین، عنصر حیاتی برق، حیات بخش اجتماع آدمی باشد.
این اطلاعات، تعاریف و کاربردهای مختلفی دارد. در واقع جمع آوری اطلاعات خروجی برای ارزیابی عملکرد واحدهای تولید برق مورد استفاده قرار می گیرد. چگونگی بهره برداری از سیستم ها بر اساس الگوهای استاندارد، برنامه ریزی برای تعمیرات آتی، و راه اندازی تعمیرات پیش بینانه از جمله کاربردهای مهم استخراج اطلاعات است. حال این پرسش به ذهن می رسد که برای دسته بندی، انباشت و به کارگیری این اطلاعات، چه روش ها و ابزارهایی در نیروگاه به کار گرفته می شود؟
چندی پیش، اتاق پایش نیروگاه بخار راه اندازی شد، این اتفاق بهانه ای شد تا برای دریافت پاسخ پرسش بالا، به سراغ همکاری برویم که مسئولیتش، سامان دادن به اطلاعات سیستم های نیروگاه است. آقای «قنبری» در گفت و گوی زیر به پرسش های ما در این زمینه پاسخ می دهد.


*آقای قنبری شما مسئولیت حوزه ای را بر عهده داریدکه وظیفه ی آن، مدیریت اطلاعات بخش های مختلف نیروگاه است. اگر اجازه بفرمایید به عنوان نقطه آغاز گفت و گویمان، تعریفی ساده از مدیریت اطلاعات و تفاوت آن با مدیریت دانش داشته باشیم. لطفا در این مورد توضیح بفرمایید.
به نام خدا، اﻣﺮﻭﺯﻩ ﺳﺎﺯﻣﺎﻥ ﻫﺎ ﺩﺭﻳﺎﻓﺘﻪ ﺍﻧﺪ ﻛﻪ ﻫﻴﭻ ﭼﻴﺰ ﺑﻪ ﺍﻧﺪﺍﺯﻩ ﺩﺍﻧﺶ (Knowledge) ﻧﻤﻲ ﺗﻮﺍﻧﺪ آن ها ﺭﺍ ﺩﺭ ﺩﻧﻴﺎﻱ ﺭﻗﺎﺑﺘﻲ ﺩﺭ ﻭﺿﻌﻴﺘﻲ ﻣﻄﻠﻮﺏ ﻗﺮﺍﺭ ﺩﻫﺪ. ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ ﺩﺍﻧﺶ Knowledge) Management) ﺑﻪ ﻋﻨﻮﺍﻥ ﺍﺑﺰﺍﺭﻱ ﻛﻪ ﻣﻲ ﺗﻮﺍﻧﺪ ﺩﺍﻧﺶ ﻣﻮﺟﻮﺩ ﺭﺍ ﮔﺮﺩﺁﻭﺭﻱ ﻛﻨﺪ، ﻧﻈﻢ ﺑﺒﺨﺸﺪ ﻭ ﺩﺭ ﻛﻞ ﺳﺎﺯﻣﺎﻥ ﺍﺷﺎﻋﻪ ﺩﻫﺪ، ﺍﻫﻤﻴﺖ ﻳﺎﻓﺘﻪ ﺍﺳﺖ. ﺩﺭ ﺑﺴﻴﺎﺭﻱ ﺍﺯ ﻣﻮﺍﺭﺩ ﻋﺪﻡ ﻣﻮﻓﻘﻴﺖ ﺩﺭ ﺩﺭﮎ ﻣﻔﻬﻮﻡ ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ ﺩﺍﻧﺶ ﻭ ﺗﻔﺎﻭﺕ ﺁﻥ ﺑﺎ ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ ﺍﻃﻼﻋﺎﺕ (Management Information)، ﺑﻪ ﺳﺒﺐ ﻋﺪﻡ ﺍﺭﺍﻳﻪ ﺗﻌﺮﻳﻔﻲ ﺩﺭﺳﺖ ﺍﺯ ﺩﺍﻧﺶ، ﺍﻃﻼﻋﺎﺕ(Information)  ﻭ ﺣﺘﻲ ﺩﺍﺩﻩ (Data) ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ.
  در اصل باید فرایند زیر در خصوص تبدیل داده به خرد وبینش در سازمان اتفاق بیفتد تا نتیجه مطلوب حاصل گردد.
داده < اطلاعات<  دانش< خرد و بينش
بسیاری از افراد، مفهوم فناوری اطلاعات را با رایانه و انفورماتیک ادغام می‌کنند، این درحالی است که این‌ها ابزارهای فناوری اطلاعات می‌باشد نه تمامی آن چه که فناوری اطلاعات عرضه می‌کند. با فرض این که فناوری اطلاعات یک سیب باشد، رایانه، شبکه، نرم‌افزار و دیگر ابزارهای مرتبط با این حوزه همانند دم سیب است که میوه توسط آن تغذیه می‌گردد، حال این خود سیب است که محصول اصلی است و هدف و نتیجه در آن خلاصه می‌گردد.
•    بنابراین سامانه ی جمع آوری اطلاعات «DAS» که در نیروگاه بخار راه اندازی شده است به عنوان یک ابزار، بخشی از همان دُم سیبی است که شما در مثال خودتان آوردید. این سامانه «DAS» چه نقشی در چرخه ی مدیریت اطلاعات دارد؟
در پاسخ به این پرسش باید گفت، سامانه دریافت اطلاعات یا همان DASAcquisition System) سامانه ای است که امکان دریافت و ذخیره سازی اطلاعات واحدها چه اطلاعاتی که مربوط به مانورهای بهره برداری است و چه رخدادهایی که درواحدها اتفاق می افتد یا مشکلاتی که ممکن است برای تجهیزات پیش بیاید را شامل می شود.
•    لطفا درباره ی ضرورت استفاده از این سامانه توضیح بفرمایید.
ابتدا لازم می دانم توضیحاتی کلی در خصوص سیستم DAS  واحدهای شماره 1و2 نیروگاه بخار به عرض برسانم. این سیستم ها در زمان راه اندازی واحدها برای ثبت اطلاعاتِ زمان مانورهای راه اندازی، خروج و یا تریپ واحدها  به کار گرفته می شود و تمامی پارامترهای واحد شامل نقاط پارامترهای آنالوگ، نقطه دیجیتال و ... را شامل می گردد که باتوجه به قدیمی بودن سیستم DAS ، پرهزینه بودن نگهداری و تعمیرات این سیستم و اطمینان پایین از کارکرد آن، ناگزیر در سال 1387پروژه ای جهت ارتقای این سیستم از سوی مهندس تنکابنی پور« رییس وقت گروه الکتریک معاونت مهندسی و برنامه ریزی» اجرا  شد که سیستمDAS  فعلی با تغییرات سخت افزاری و نرم افزاری که ایشان انجام داد، هم اکنون فعال است. اما مشکل اصلی این بود که این سیستم فقط توانایی ارسال اطلاعات به چاپگر را داشت، که اگر به هر دلیلی چاپگر مشکل داشت (یا خاموش می شد، اطلاعات از دست می رفت )، امکان بروز خطا به هنگام چاپ اطلاعات به ویژه زمان ثبت اطلاعات مهم تریپ واحد نیز به وجود می آمد. لذا حدود یک سال پیش پروژه ای تعریف شد که امکان ارسال هم زمان این اطلاعات به چاپگر و فایل وجود داشته باشد. با یاری خدا و حمایت های مدیریت محترم عامل که همیشه توجه خاصی به توانمندی های داخلی دارند، این پروژه انجام و در حال حاضر قابل دسترسی و استفاده تمام همکاران محترم به ویژه همکاران بهره برداری و تعمیرات می باشد.
•    با راه اندازی سامانه اطلاعات«DAS» چه اهدافی قابل دستیابی است؟
به طور کلی با راه اندازی این سیستم می توان به موارد زیر دست یافت:
o    ذخیره کردن اطلاعات به صورت فایل
o    حذف کاغذ از چرخه ثبت اطلاعات(برآورد سالیانه مصرف کاغذ حدود 15میلیون تومان برای هرواحدو قیمت پرینتر 35 میلیون تومان می باشد)
o    استفاده از اطلاعات ثبت شده در زمان حوادث و خروج و ورود واحد
o    ثبت تمامی مانورهای بهره برداری
o    مقایسه اطلاعات مشابه در بین واحدها
o    امکان محاسبه ساعت کارکرد دستگاه
o    امکان محاسبه میزان مصرف آب و سوخت
o    امکان محاسبه نشتی براساس تعداد استارت و استپ پمپ ها ( مثل MCT)
o    ثبت دقیق زمان مانورها و اشکالات رویدادها تا هزارم ثانیه
o    امکان صدور گزارش عیب براساس تحلیل اطلاعات منتقل شده به فایل
o    امکان آلارم دادن به تکنسین«اپراتور» ( تعیین ست پوینت و حد مجاز برای     آیتم ها)
o    اجرای تعمیرات پیشگیرانه براساس اطلاعات منتقل شده
o    ایجاد مانیتورینگ متمرکز برای مهندسان شیفت با انتقال اطلاعات واحدها روی یک مانیتور برای پایش آن.
o    امکان دادن فیدبک به تکنسین«اپراتور» باتوجه به سکوئنس هایی که در سیستم تعریف می شود.
o    امکان فیلتر نمودن اطلاعات براساس نیاز
o    امکان گزارش گیری پارامترهای مختلف براساس نیاز
o    امکان ساخت گزارش براساس پارامترهای مختلف واحد
o    انتقال اطلاعات به محیط های مختلف از جمله office
o    امکان تحلیل اطلاعات در بین واحدهای مشابه
•    این سامانه هم اکنون برای دریافت اطلاعات واحدهای نیروگاه بخار به کار گرفته می شود. آیا برای اتصال رایانه های نیروگاه سیکل ترکیبی به سرورهای این سامانه برنامه ای پیش بینی شده است؟
به نکته خوبی اشاره نمودید؛ بررسی امکان اتصال اطلاعات سیستم DCS واحدهای سیکل ترکیبی آغاز شده است، این طرح به حمدالله به مراحل خوبی هم رسیده است انشاءالله پیش بینی می شود حداکثر طی چهار و یا پنج ماه آینده تمامی اطلاعات واحدهای سیکل ترکیبی نیز به شبکه منتقل شود که با توجه به ساختار پیشرفته و امکانات به روزتر نرم افزاری و سخت افزاری، در صورت انتقال، هم از لحاظ تعداد نقاط اطلاعات و هم به لحاظ فعالیت های شاخص دیگر که درگروه انفورماتیک انجام شده است بسیار قابل توجه خواهد بود، اما اهم این فعالیت ها به شرح زیر است:
1-    انتقال اطلاعات  سیستم رکوردرها به شبکه و به کارگیری نرم افزارهای کمکی جهت پایش این اطلاعات
2-    راه اندازی سیستم ویدیوکنفرانس( سیستم ارتباط تصویری جهت برگزاری جلسات )، که با راه اندازی این سیستم این امکان برای نیروگاه وجود دارد که بتواند جلساتی با تمامی شرکت های زیر مجموعه وزارت نیرو برگزار نماید.
3-    راه اندازی سیستم نرم افزاری ERP  که این سیستم شامل 86 ماژول است که تقریبا تمام فرایندهای سازمان را دربرمی گیرد. همان طور که مطلع هستید همکاران باتوجه به واحد سازمانی و نوع نیاز خود از این سیستم استفاده                 می کنند. یادآور می شود این سیستم دارای امکانات و ابزارهای بسیار زیادی است که به جرات می توان گفت هم اکنون تنها حدود 10 درصد از امکانات این سیستم استفاده می شود. کاری که گروه انفورماتیک امسال با رهنمودهای مدیریت محترم عامل دنبال می نماید برگزاری دوره های آموزش در دو سطح عمومی و تخصصی این سیـستم است که انشاالله با برگزاری این آموزش ها خصوصا همکاران جدیدالورود بتوانند از  امکانات این سیستم در جهت فعالیت های کاری خود استفاده نمایند.
4-    گسترش شبکه به بخش ها و قسمت هایی که پیش از این امکان دسترسی به شبکه را نداشته اند، مانند واحدهای سوخت رسانی، نقلیه، آژانس، ساختمان جدید معاونت مهندسی، تصفیه خانه و ....
5-    خرید سخت افزارها یی مانند رایانه، پرینتر و سایر تجهیزات. هم اکنون به ازای هر7/3 نفر از جمعیت نیروگاه، یک رایانه در شرکت وجود دارد.
6-    راه اندازی سیستم لاگشیت که هم اکنون در نیروگاه سیکل ترکیبی در حال اجرا می باشد. پس از طی مراحل آزمایشی و خرید سخت افزارها، این سیستم در تمام بخش های نیروگاه بخار   نیز عملیاتی می شود.

•    از جنابعالی که وقت خودتان را به این گفت و گو اختصاص دادید صمیمانه سپاس گزاری می کنم. همچنین از تمامی همکاران محترمتان که در فعالیت های گروه انفورماتیک مشارکت دارند و در این حوزه مشغول به فعالیت هستند نیز به سهم خود تشکر و قدردانی می کنم. در پایان اگر صحبتی باقی مانده است می شنویم.
جا دارد از تمامی همکاران به ویژه جناب آقای مهندس فرهور که با حمایت های خود باعث ایجاد انرژی مضاعف در این گروه شده است تشکر نمایم. و از تمام همکاران که با ارایه نقطه نظرات و پیشنهادات خود ما را در اجرای بهتر این فعالیت ها کمک نموده و می نمایند نیز تشکر و قدردانی می شود. در دنیای کنونی و دنیای آینده آن چه مهم است دست یابی به اطلاعات و دانش است، لذا با توجه به این واقعیت که نیروگاه یکی از پیشرفته ترین صنایع است، کارکردن در آن ،خود سعادت می باشد انشاءاله همکاران از این توفیقی که خداوند در اختیار آن ها قرارداده است به نحوه مقتضی استفاده نمایند و ما را از نقطه نظرات خود در جهت استفاده از اطلاعات و تبدیل آن به دانش وخرد بی نصیب نگذارند. با تشکر